آموزش تنظیم لحن صحبت

بر اساس مقاله‌ای در وب‌سایت PeopleShift، تخمین زده شده که 38 درصد از احساسات و نگرش‌های ما از طریق لحن صحبت کردن به طرف مقابل منتقل می‌شود؛ این یعنی اگر می‌خواهید مکالمه موفقی داشته باشید، باید به لحن بیان توجه کنید. ما در این مقاله می‌خواهیم درباره لحن صحبت و نکات مهم درباره آن صحبت کنیم.

لحن صحبت چیست؟

به‌شیوه استفاده از صدا، آهنگ، ریتم، شدت و حالت گفتار فرد حین صحبت کردن، لحن صحبت گفته می‌شود. از طریق لحن می‌توانید نگرش، احساسات و اهداف خود را به طرف مقابل بفهمانید.

لحن بیان بیشتر به‌جای تمرکز بر این‌که «چه می‌گویید»، بر این تمرکز دارد که «چگونه می‌گویید»؛ مثلاً وقتی کلمه «خوبه» را همراه با احساس شادی بگویید، یعنی رضایت دارید؛ اما با گفتن همین کلمه با حالت سرد و کنایه‌آمیز، یعنی احساس نارضایتی می‌کنید. البته برای اینکه بدانید دقیقا (چه واژه‌هایی) انتخاب کنید تا با لحن‌تان هماهنگ باشد، تقویت هوش کلامی بسیار ضروری است.

چرا لحن صحبت مهم است؟

In professional interactions, tone of voice plays a significant role in how messages are received and interpreted. A positive tone can foster collaboration and trust, while a negative tone may lead to misunderstandings and conflict.Khordad 25, 1404 AP

در تعاملات حرفه‌ای، لحن صدا نقش مهمی در دریافت و تفسیر پیام‌ها ایفا می‌کند. لحن مثبت می‌تواند موجب همکاری و اعتماد شود، در حالی که لحن منفی ممکن است سوء‌تفاهم و تعارض به‌وجود آورد.منبع:  Speakeasy Inc

مثلاً لحن تشویقی یک رهبر در جلسات تیمی باعث افزایش انگیزه کارکنان می‌شود؛ در صورتی که لحن تحقیرآمیز او می‌تواند روحیه و بهره‌وری کارکنان را کاهش دهد.

وقتی چهره شما دیده نمی‌شود، تمام بار انتقال احساس روی دوش لحن صدای شماست؛ به همین دلیل است که دانستن اینکه چگونه با همسر خود پشت تلفن صحبت کنیم و کنترل تنش در صدا، تأثیر فوق‌العاده‌ای در جلوگیری از سوءتفاهم‌ها دارد.

انواع لحن در فن بیان

انواع لحن صحبت عبارت هستند از:

لحن صحبت بر اساس زبان بدن را همچنین می‌توان به 3 حالت کلی تقسیم‌بندی کرد:

1. لحن گرم: صحبت همراه با لبخند و حرکات چهره ملایم
2. لحن سرد: صحبت بدون تغییر تٌن صدا و احساس
3. لحن مبهم: نداشتن هیچ نشانه احساسی در حالات بدنی فرد (قابل‌استفاده بیشتر در مکاتبات رسمی)

عوامل تاثیرگذار بر لحن صحبت

از جمله عوامل تاثیرگذار بر لحن حرف زدن خوب عبارت هستند از:

1. زیر و بمی صدا: صدای زیر نشانه هیجان و نگرانی و صدای بم نشانه آرامش و اقتدار است.
2. شدت صدا: صدای بسیار بلند نشان حالتی از پرخاشگری دارد و صدای خیلی کم حالتی از تردید است.
3. آهنگ و ریتم: معنای جمله یا کلمه با نوسانات آهنگ آن تغییر می‌کند؛ مثلاً کلمه «واقعاً؟» با ریتم صعودی نشانه‌ای از حیرت و علاقه و با ریتم نزولی، نشانه‌ای از بی‌اعتمادی یا تمسخر است.
4. سرعت بیان: صحبت سریع نشانه‌ای از ترس و اضطراب و صحبت کُند نشانه‌ای از بی‌علاقگی و خستگی است. راستی درباره ترس صحبت از جمع یک مقاله داریم که می‌توانید مطالعه کنید.
   و حتی اگر این سرعت بالا و نفس‌گیر ناشی از استرس شدید است، بررسی ریشه‌های گلاسوفوبیا (ترس از سخنرانی) به شما در کنترل این وضعیت کمک می‌کند.
5. وقفه‌ها: مکث نامناسب و زیاد نشانه سردرگمی و مکث به‌جا، نشانه تاکید و تفکر است.

تکنیک‌های بهبود لحن صحبت

تنظیم لحن بدون شناخت گزینه‌های موجود ممکن نیست. پیشنهاد می‌کنم ابتدا مقاله انواع لحن در فن بیان را بخوانید تا بدانید چه ابزارهایی در اختیار دارید.
از جمله کاربردی‌ترین تکنیک‌ها برای بهبود لحن صحبت کردن عبارت هستند از:

1_ کنترل سرعت بیان

سرعت بیان یعنی تا چه اندازه تند یا آهسته صحبت می‌کنید. سرعت بیان روی شفافیت پیام تاثیر می‌گذارد؛ مثلاً اگر خیلی تند حرف بزنید، دیگران متوجه صحبت‌هایتان نمی‌شوند و اگر خیلی کند صحبت کنید، آن‌ها علاقه‌شان به شنیدن صحبت‌هایتان را از دست می‌دهند. علاوه بر نامفهوم بودن کلام، سرعت زیاد عامل اصلی گیر کردن زبان است؛ بنابراین یادگیری علت تپق زدن و رفع آن، گام اول در اصلاح سرعت گفتار است.

به‌نقل از سایت Debatrix، سرعت صحبت کردن معمول مردم 140 کلمه در دقیقه است؛ افرادی که سریع صحبت می‌کنند، 170 کلمه در دقیقه و افرادی که آهسته حرف می‌زنند، 110 کلمه در دقیقه می‌گویند. با توجه به این توضیحات، صدای خود را ضبط کنید تا ببینید چند کلمه در دقیقه می‌گویید.

اگر تند حرف می‌زنید، از این راهکارها استفاده کنید:

• قبل شروع جمله، نفس عمیق بکشید.
• در پایان هر جمله، مکث کنید.
• آگاهانه، قبل از گفتن کلمات و جملات، به آن‌ها فکر کنید.
• جملات کوتاه بسازید و گفتن این نوع جملات را تکرار کنید.

اگر کند حرف می‌زنید، از این راهکارها استفاده کنید:

• با صدای بلندتر حرف بزنید.
• از قبل به این‌که چه می‌خواهید بگویید، فکر کنید.
• تایمر بگذارید و سعی کنید برخی جملات را در یک زمان مشخص، با لحن و صدای واضح، بگویید.
• سعی کنید بیشتر با اطرافیان‌تان طی روز گفت‌وگوی معمولی داشته باشید.
• سعی کنید لحن صدا را حین صحبت تغییر دهید تا جلوی یک‌نواختی بیان گرفته شود.

2_ استفاده از زیر و بم صدا

زیر و بم بر اساس فرکانس صدا شکل می‌گیرد و به بلندی یا کوتاهی صدا اشاره دارد. با تنظیم زیر و بمی صدا، به راحتی می‌توانید احساسات خود را به طرف مقابل منتقل کنید.

مثلاً وقتی کودکان شاد هستند، معمولاً با صدای زیر، هیجان و شادی خود را ابراز می‌کنند؛ یا وقتی کارکنان به اتاق هیئت مدیره می‌روند، با صدای بم حرف می‌زنند تا حس اقتدار و اعتماد را منتقل کنند.

البته برای رسیدن به این تسلط و داشتن صدایی پخته، انجام تمرینات تخصصی آموزش صداسازی، دامنه صوتی شما را بسیار منعطف‌تر خواهد کرد.

برای تست زیر و بمی صدا، یک تمرین داریم:

1 دقیقه صدای خود را ضبط کنید و 3 جمله ساده را بگویید:

• «سلام! حالت چطوره؟»: اگر از اول تا آخر این جمله بالا و تند حرف زدید، یعنی معمولاً با تن زیر حرف می‌زنید.
• «من امروز خیلی خسته‌ام»: اگر این جمله را با صدای کاملاً تخت و پایین بگویید، احتمالاً بیشتر اوقات با صدای بم حرف می‌زنید.
• «واقعا؟ جدی می‌گیً»: دقت کنید که هنگام گفتن این جمله، صدای‌تان بالا و پایین دارد یا نه؛ اگر هیچ نوسانی نداشت، یعنی دامنه زیر و بمی صدای‌تان محدود است و باید تمرین انجام دهید.

تمریناتی برای کسانی که معمولاً با صدای زیر حرف می‌زنند:

• سعی کنید آهسته‌تر حرف بزنید.
• سعی در حفظ آرامش چهره داشته باشید؛ چون تنش در عضلات، سرعت لحن را بالا می‌برد.
• سعی کنید از طنین و آرامش صدای بم افرادی مثل خبرنگارها الگو بگیرید.
• قبل و بعد از تمرینات، صدای خود را ضبط کنید تا متوجه تغییرات شوید.

تمریناتی برای کسانی که معمولاً با صدای بم حرف می‌زنند:

• روی هجاهای کوتاه مثل «آـه»، «ایـی»، «اوو» تمرین کششی صدا انجام دهید تا صدای‌تان از بم به زیر تغییر کنید.
• انرژی گفتارتان را افزایش دهید؛ مثلاً لبخند بزنید.
• متن‌های احساسی مثل شعر بخوانید.

نکته مهم: مشاهده ویدیوهای شاهنامه یا حماسه‌خوانی و تمرین این روش صحبت، یکی از بهترین تمرین‌های لحن است.

3_ توجه به بلندی یا شدت کم صدا

بلندی صدا نقش پررنگی در لحن صحبت دارد! افرادی که خیلی بلند حرف می‌زنند، معمولاً پرخاشگر تلقی می‌شوند؛ در نقطه مقابل، افرادی که با صدای کم صحبت می‌کنند، معمولاً افرادی بی‌اعتمادبه‌نفس یا پر از شک و تردید به‌نظر می‌آیند.

اگر احساس می‌کنید صدایتان همیشه پایین است و نادیده گرفته می‌شوید، تکنیک‌های چگونه با جرئت حرف بزنیم را در مکالمات روزمره به کار ببرید تا لحن‌تان رنگ و بوی قاطعیت بگیرد.

به گزارش وب‌سایت Decibelpro.app، سطح طبیعی دسی‌بل صدای انسان بین 55 تا 65 دسی‌بل است؛ البته که سطح دسی‌بل صدای انسان می‌تواند تغییر کند! اما شما باید سعی کنید همواره در این محدود حرف بزنید.

تمریناتی برای کسانی که بلند حرف می‌زنند:

• قبل از صحبت کردن، 3 ثانیه نفس عمیق بکشید تا شدت صدا کاهش پیدا کند.
• به بازتاب صدای خود دقت کنید تا بسنجید که در چه حدی گوش‌خراش است.
• نفس خود را کنترل کنید و جمله را با خروج آرام هوا به اتمام برسانید، نه با فشار.

تمریناتی برای کسانی که با شدت کم حرف می‌زنند:

• یک متن را با صدای بلند بخوانید و هر بار یک درجه صدای خود را بالاتر ببرید.
• در محیط‌های باز، به قدری بلند حرف بزنید که بتوان صدای‌تان را در فاصله چندمتری هم شنید.
• صاف ایستادن یا نشستن به ریه‌ها کمک می‌کنند تا آزادتر کار کنند.

اگر هنگام تمرین لحن دچار گرفتگی صدا شدید، تمرین را متوقف کرده و از روش‌های درمان خانگی گرفتگی صدا استفاده کنید.

4_ تطبیق لحن با موقعیت

به موقعیتی که در آن قرار دارید، توجه کنید و لحن‌تان را با توجه به آن تغییر دهید. هرگونه ناهماهنگی بین لحن و موقعیت باعث بروز سوءتفاهم و گاهی بی‌احترامی می‌شود.

مثلاً به این جمله «باید در مورد دیروز حرف بزنیم»، دقت کنید:

1. این جمله در موقعیت دوستانه باید با لحنی گرم و خودمانی، با سرعتی بالاتر و زیر و بمی بیشتر گفته شود.
2. این جمله در موقعیت جدی، باید با لحن آرام، سرعت کمتر و آهنگ یک‌نواخت‌تر گفته شود تا اهمیت صحبت برای طرف مقابل مشخص شود.

یکی از حساس‌ترین موقعیت‌ها برای تنظیم لحن، گفتگو در محیط خانه است؛ یادگیری تکنیک‌های فن بیان با همسر می‌تواند از بسیاری از سوءتفاهم‌های لحنی در زندگی مشترک جلوگیری کند.

در این جدول، چند مثال برای تمرین لحن با توجه به موقعیت می‌آوریم:

5_ استفاده از مکث

For the speaker, brief pauses allow time to breathe, emphasize key points, transition between ideas, and prevent rambling. For the audience, pauses provide time to digest information and understand nonverbal cues from the speaker.

برای گوینده، مکث‌های کوتاه فرصتی برای تنفس، تاکید بر نکات کلیدی، گذار میان ایده‌ها (انتقال طبیعی از یک مفهوم یا بخشِ گفتار به بخش بعدی) و جلوگیری از پراکنده‌گویی فراهم می‌کنند؛ درحالی‌که برای شنونده، این مکث‌ها زمانی به‌وجود می‌آورند تا اطلاعات را بهتر درک و نشانه‌های غیرکلامی گوینده را تفسیر کند. منبع: Speakeasy Inc

مکث کردن همچنین فرصتی ایجاد می‌کند تا بر بخش‌های مهم پیام تاکید کنید.

چند تمرین مکث کردن برای بهبود لحن صحبت:

• تمرین سه واژه‌ای یا سه عبارتی انجام دهید؛ یعنی بعد از هر سه واژه یا عبارت، کمی مکث کنید.
• صدای خود را ضبط کنید و گوش دهید تا موقعیت‌هایی را که گفتار پیوسته و نفس‌گیر می‌شود، بشناسید.
• صحبت‌های یک سخنران حرفه‌ای را گوش دهید و ببینید که او در چه موقعیت‌هایی بیشتر مکث می‌کند.

6_ گوش دادن فعالانه

به گزارش وب‌سایت WordsRated، فردی که مهارت‌های شنیداری خود را پرورش نداده است، بلافاصله بعد از پایان گفت‌وگو، فقط 50 درصد از آن را می‌فهمد؛ این میزان بعد از 48 ساعت، به 25 درصد می‌رسد.

اگر نتوانید به‌خوبی گوش دهید، منظور طرف مقابل را هم خوب درک نمی‌کنید؛ بنابراین، نمی‌توانید لحن خود را با توجه به موقعیت تنظیم کنید.

در واقع، وقتی که سعی می‌کنید به‌صورت فعالانه به صحبت‌های طرف مقابل گوش دهید، لحن و احساس او را بهتر متوجه می‌شوید؛ بنابراین، سعی می‌کنید که لحن و احساس‌تان را متناسب با او تنظیم کنید؛ این هماهنگی به گفت‌وگویی طبیعی‌تر، صمیمانه‌تر و موثرتر میسر می‌شود.

این گوش دادن دقیق، یکی از ارکان اصلی جذابیت است؛ اگر می‌خواهید بدانید چگونه جذاب و کاریزماتیک حرف بزنید، باید ابتدا شنونده خوبی برای لحن دیگران باشید.

مثلاً فرض کنید طرف مقابل در مورد ناراحتی‌های خود صحبت می‌کند، اما شما کامل به حرف‌های او گوش نمی‌دهید و ناگهان بین صحبت‌ها از لحن کنایه‌آمیز یا تمسخرآمیز استفاده می‌کنید؛ این می‌تواند منجر به بروز یک فاجعه شود.

2 تمرین برای گوش دادن فعالانه:

• به لحن هیجانی، محکم یا آرام مخاطب توجه کنید.
• بعد از پایان جمله طرف مقابل، چند ثانیه‌ای صبر کرده و به صحبت‌های او فکر کنید؛ این کار به تقویت درک‌تان از لحن طرف مقابل هم کمک می‌کند.

7_ وفاداری به سبک شخصی

تطبیق لحن صحبت با موقعیت مهم است، اما اصالت هم اهمیت دارد. لحن صدای شما، تصویری از شماست و برچسب‌هایی مثل «صمیمی»، «آرام» یا «جدی» را برایتان به‌همراه دارد.

با توجه به این توضیحات، همیشه تقلید کردن خوب نیست! شما باید صدای خود را به‌صورت پخته‌تر و آگاهانه‌تر به کار ببرید؛ این یعنی اگر شخصیت شوخ‌طبعی دارید، لحن‌تان را در محیط کار رسمی کنید، اما حالت گرمی و اشتیاق شخصی‌تان را کاملا از بین نبرید.

زمانی که سعی در تقلید لحنی دارید که با شخصیت شما همسو نیست، بیشتر تصنعی به‌نظر می‌رسید.

دیگر راهکارها برای بهبود لحن صحبت

لحن شما از همان اولین کلمه قضاوت می‌شود؛ بنابراین استفاده از سلام های باکلاس با لحنی گرم، تاثیرگذاری شما را تضمین می‌کند. علاوه بر آن، به نکات زیر دقت کنید:

1. هر روز یک متن خاص را با سه لحن مختلف بخوانید تا انعطاف‌پذیری‌تان بیشتر شود.
2. از زبان بدن و حرکات دست حین صحبت استفاده کنید تا تاثیرگذاری بیشتری داشته باشید.
3. مقابل آینه، تمرین صحبت کردن انجام دهید تا لحن و حالات چهره‌تان را با هم هماهنگ کنید.
4. صدای خود را در موقعیت‌های مختلف (مثل مشاجره، مذاکره، شوخ‌طبیعی و …) ضبط کنید و بعداً گوش دهید.
5. به واکنش چهره مخاطبین حین صحبت کردن دقت کنید تا بر اساس آن لحن‌تان را تغییر دهید.
6. از قبل، کلمات کلیدی یک جمله را در ذهن مشخص کنید تا حین بیان آن‌ها، لحن‌تان را تغییر دهید.
7. در گفت‌وگوهای قاطع، تٌن صدا را در پایان جمله‌ها پایین بیاورید تا صحبت‌تان کامل و قاطع به‌نظر برسد.
8. برای حفظ آهنگ طبیعی صدا، اگر خسته هستید، بیشتر به خود بین صحبت‌ها استراحت دهید.
9. برای تنظیم ریتم بهتر، هنگام شروع صحبت، نفس عمیق بکشید.
10. هدف احساسی خود را (مثل آرام کردن طرف مقابل، ترغیب کردن یا تهدید کردن) مشخص کرده تا لحن‌تان را با توجه به آن تنظیم کنید.
11. در موقعیت‌های استرس‌زا، سعی کنید لحنی کنترل‌شده داشته باشید تا به‌مرور در موقعیت‌های دشوار، لحن‌تان آرام و ضعیف نشود.
12. در صحبت‌های دوستانه لبخند بزنید؛ چون این کار به‌صورت ناخودآگاه باعث گرمی مکالمه می‌شود. (البته لبخند تصعنی ممنوع است.)
13. اگر سوالی دارید، تٌن صدا را در پایان جمله بالا ببرید تا مشتاق‌تر به‌نظر برسید.
14. از این به بعد پادکست‌ها بیشتر گوش دهید؛ چون اغلب تولیدکننده‌های پادکست حرفه‌ای، به لحن خود دقت کافی دارند.
15. از دوستان خود برای لحن‌تان بازخورد بگیرید تا متوجه شوید چقدر تغییر کرده‌اید.
16. در دوره آموزش فن بیان شرکت کنید. محتوای این دوره‌ها و تمرینات عملی آن‌ها به بهبود لحن صحبت کمک می‌کند.

کلام آخر

لحن صحبت می‌تواند یک مکالمه صمیمی را به بحثی بزرگ و پرتنش تبدیل کند؛ بنابراین، اگر نتوانید لحن بیان‌تان را تنظیم کنید، احتمال شکست در سخنرانی یا مکالمه‌هایتان وجود دارد. در این زمینه، پیشنهاد می‌دهیم که حتماً تمرینات این مقاله را انجام دهید و از اساتید حرفه‌ای فعال در حوزه فن بیان و صداگذاری کمک بگیرید تا عملکرد بهتری داشته باشید.

منبع:

boldvoice