قدرت صحبت کردن در کودکان فقط با آموزش مستقیم رشد نمیکند؛ بخش زیادی از این مهارت در دل بازیها شکل میگیرد. وقتی از بازی تقویت مهارت کلامی کودکان استفاده میشود، بچهها راحتتر حرف میزنند، کلمات بیشتری یاد میگیرند و در گفتگو اعتماد به نفس بیشتری پیدا میکنند. والدین هم میتوانند با چند بازی برای تقویت هوش کلامی ساده در خانه، تمرینهایی انجام دهند که هم سرگرمکننده باشد و هم به رشد زبانی کودک کمک کند. در این مطلب از آکادمی ایران نژاد چند بازی کاربردی و جذاب را مرور میکنیم.
بازی های تقویت هوش کلامی کودکان
بعضی از والدین که مدام از خود میپرسند چطور با فرزندم صحبت کنم، تصور میکنند برای بهتر حرف زدن کودک باید مدام به او آموزش بدهند. اما واقعیت این است که یادگیری زبان در فضای بازی خیلی طبیعیتر اتفاق میافتد. استفاده از بازی تقویت مهارت کلامی کودکان کمک میکند بچهها بدون احساس فشار، بیشتر حرف بزنند و کلمات تازهای یاد بگیرند.
آمار جالب: معجزه بازی در برابر آموزش مستقیم
اما بیایید ببینیم این دو روش در عمل چه فرقی با هم دارند:
| آموزش مستقیم (روش خستهکننده) | آموزش با بازی (روش جادویی) |
|---|---|
| والدین: «بگو ماشین… مـا… شین…» (کودک خمیازه میکشد). | والدین: «تند بگو با (م) چی شروع میشه که بوق میزنه؟» (کودک با هیجان داد میزند: ماشین!) |
| کودک از ترس اشتباه گفتن، ترجیح میدهد سکوت کند. | کودک حتی اگر کلمه را اشتباه بگوید، میخندد و دوباره تلاش میکند. |
در ادامه چند بازی برای تقویت هوش کلامی کودکان را معرفی میکنیم که اجرای آنها ساده است و میتوان به راحتی در خانه یا حتی در جمعهای خانوادگی انجام داد.
راهنمای سریع: هر بازی برای چه موقعیتی مناسب است؟
وقت ندارید؟ در ترافیک گیر کردهاید؟ یا وقت خواب کودک رسیده است؟ نگران نباشید! برای هر موقعیتی یک بازی معرفی میکنیم:
| موقعیت شما | بهترین بازی پیشنهادی |
|---|---|
| گیر افتادن در ترافیک | بازی کلمهسازی با حروف، یا بازی حدس بزن چی میگم |
| ۱۵ دقیقه قبل از خواب | بازی تعریف خاطره (باعث آرامش و تخلیه هیجانات روز میشود) |
| هنگام آشپزی والدین | بازی چرا و چگونه (مثلا: چگونه این سیبزمینیها سرخ میشوند؟) |
1_ بازی داستان سازی زنجیره ای
یکی از سادهترین و جذابترین راهها برای تقویت صحبت کردن بچهها، بازی داستانسازی است. در این بازی تقویت مهارت کلامی کودکان افراد به نوبت یک جمله به داستان اضافه میکنند. مثلاً نفر اول میگوید یک روز یک گربه کوچولو در حیاط پیدا شد. نفر بعدی ادامه میدهد که گربه خیلی گرسنه بود و دنبال غذا میگشت.
حالا نوبت کودک است که با خلاقیت و مهارت بداهه گویی خودش داستان را جلو ببرد. گاهی بچهها ایدههای بامزهای مطرح میکنند؛ مثلاً میگویند گربه تصمیم گرفت برود مغازه بستنیفروشی! همین روند ساده باعث میشود کودک مدام فکر کند، جملهسازی کند و از کلمات مختلف استفاده کند.
در کنار سرگرمی، این فعالیت در واقع یک بازی برای تقویت هوش کلامی هم به حساب میآید. کودک کمکم یاد میگیرد داستان را منظم تعریف کند، از واژههای جدید استفاده کند و راحتتر منظورش را با کلمات بیان کند.
2_ بازی حدس بزن چی میگم
این بازی از آن سرگرمیهایی است که بچهها خیلی زود با آن ارتباط میگیرند. در این بازی تقویت مهارت کلامی کودکان یکی از افراد به یک وسیله، حیوان یا شیء فکر میکند و بدون گفتن نام آن، چند نشانه دربارهاش توضیح میدهد.
مثلاً میگوید چیزی در آشپزخانه هست که با آن غذا میخوریم و معمولاً فلزی است. کودک باید حدس بزند منظور «قاشق» است. گاهی هم جای نقشها عوض میشود و این بار کودک باید وسیلهای را توصیف کند و بقیه حدس بزنند.
وقتی کودک تلاش میکند چیزی را توضیح دهد، مجبور میشود از واژههای مختلف کمک بگیرد و دقیقتر حرف بزند. همین تمرین ساده باعث میشود مهارت بیان او قویتر شود و در عمل یک بازی برای تقویت هوش کلامی کاربردی برای بچهها باشد.
3_ بازی کلمه سازی با حروف
در این بازی تقویت مهارت کلامی کودکان چند حرف ساده را انتخاب میکنید و از کودک میخواهید با همان حروف کلمات مختلف بسازد. مثلاً اگر حروف «ب»، «ا» و «ر» را بگویید، کودک میتواند کلماتی مثل «بار»، «بر» یا حتی «باران» را پیدا کند که این کار اتفاقاً تمرین بینظیری برای آموزش تلفظ کلمات فارسی نیز محسوب میشود.
برای اینکه بازی هیجان بیشتری داشته باشد میتوانید زمان مشخصی تعیین کنید. مثلاً بگویید ببینیم در یک دقیقه چند کلمه با حرف «ب» میتوانی بگویی. معمولاً بچهها با شوق زیادی شروع میکنند و گاهی هم کلمات خلاقانه و بامزهای میسازند.
این تمرین باعث میشود کودک سریعتر به کلمات فکر کند و کمکم دایره واژگان او گستردهتر شود. به همین خاطر این فعالیت یکی از روشهای ساده و موثر برای بازی برای تقویت هوش کلامی در خانه به حساب میآید.
4_ بازی توصیف اشیا
در این بازی تقویت مهارت کلامی کودکان یک وسیله ساده انتخاب میکنید و از کودک میخواهید آن را توضیح دهد، بدون اینکه نامش را بگوید. مثلاً ممکن است کودک بگوید چیزی هست که با آن نقاشی میکنیم، رنگهای مختلف دارد و معمولاً داخل جامدادی میگذاریم.
بقیه افراد باید حدس بزنند منظور «مداد رنگی» است. اگر در شروع بازی کودک کمی مردد بود، میتوانید چند نمونه ساده بگویید تا ایده بگیرد و راحتتر وارد بازی شود.
وقتی کودک تلاش میکند یک وسیله را توصیف کند، ناچار است از جملههای کامل و واژههای دقیقتری استفاده کند. همین تمرین ساده باعث میشود مهارت بیان او قویتر شود و به همین دلیل یکی از فعالیتهای مفید در بازی برای تقویت هوش کلامی به شمار میآید.
5_ بازی جمله سازی سریع
در این بازی تقویت مهارت کلامی کودکان یک کلمه ساده به کودک گفته میشود و از او میخواهید خیلی سریع با آن یک جمله بسازد. مثلاً شما کلمه «مدرسه» را میگویید و کودک میتواند بگوید امروز در مدرسه با دوستم فوتبال بازی کردم.
برای جذابتر شدن بازی میتوانید زمان هم تعیین کنید. مثلاً بگویید ده ثانیه فرصت داری با کلمه «ماشین» یک جمله بگویی. معمولاً بچهها با هیجان شروع میکنند و تلاش میکنند قبل از تمام شدن زمان، جمله خودشان را بگویند.
این تمرین کمک میکند کودک سریعتر به کلمات فکر کند و جملههای کاملتری بسازد. به مرور هم اعتماد به نفس او در صحبت کردن بیشتر میشود. به همین دلیل این فعالیت یک بازی برای تقویت هوش کلامی مفید برای رشد مهارت بیان در کودکان محسوب میشود.
6_ بازی چرا و چگونه
یکی از بازیهای جالب برای تقویت حرف زدن کودکان، مطرح کردن سوالهای «چرا» و «چگونه» است. در این بازی تقویت مهارت کلامی کودکان شما یک سوال ساده میپرسید و از کودک میخواهید جوابش را با توضیح بیان کند.
مثلاً میتوانید بپرسید چرا باید قبل از خواب مسواک بزنیم یا چگونه میشود یک کیک درست کرد. کودک تلاش میکند مرحله به مرحله توضیح بدهد. شاید در ابتدا پاسخها کوتاه باشد، اما با کمی تمرین کمکم توضیحاتش کاملتر و واضحتر میشود.
گاهی هم میتوانید سوالهای بامزه مطرح کنید؛ مثلاً چرا گربهها از آب خوششان نمیآید یا چگونه یک آدم فضایی میتواند دوست پیدا کند. همین سوالهای خلاقانه کودک را وادار میکند بیشتر فکر کند و با جملههای مختلف پاسخ بدهد.
در چنین فضایی کودک یاد میگیرد فکرش را مرتب بیان کند و از واژههای بیشتری استفاده کند. به همین دلیل این فعالیت یک بازی برای تقویت هوش کلامی به شمار میآید و به کودک کمک میکند راحتتر منظورش را با کلمات بیان کند.
7_ بازی تعریف خاطره
در این بازی تقویت مهارت کلامی کودکان از کودک میخواهید یکی از اتفاقهای ساده روزش را تعریف کند. مثلاً میتوانید بپرسید امروز در مدرسه چه اتفاق جالبی افتاد یا دیروز در پارک چه بازیای انجام دادی.
کودک شروع میکند ماجرا را تعریف کردن؛ مثلاً میگوید امروز زنگ تفریح با دوستم فوتبال بازی کردم و بعد از آن بستنی خوردیم. اگر توضیحش کوتاه بود، میتوانید با چند سوال ساده او را تشویق کنید بیشتر حرف بزند؛ مثلاً بپرسید بعدش چه شد یا با چه کسی بازی کردی.
این تمرین کمک میکند کودک یاد بگیرد اتفاقها را به ترتیب بیان کند و جملههای کاملتری بسازد. به همین دلیل این فعالیت یکی از روشهای ساده و مؤثر برای بازی برای تقویت هوش کلامی در خانه به حساب میآید.
8_ بازی کلمه ممنوعه
در این بازی تقویت مهارت کلامی کودکان یک کلمه مشخص انتخاب میشود، اما کودک اجازه ندارد همان کلمه را هنگام توضیح دادن به کار ببرد. هدف این است که او مفهوم را با استفاده از واژههای دیگر توضیح دهد.
مثلاً اگر کلمه «مداد» باشد، کودک نباید نام آن را بگوید. در عوض میتواند توضیح بدهد که وسیلهای است که با آن روی کاغذ مینویسیم یا برای نقاشی کشیدن از آن استفاده میکنیم. بعد بقیه افراد باید حدس بزنند منظور او چه چیزی است.
این بازی کودک را تشویق میکند از کلمات متنوعتری استفاده کند و برای رساندن منظورش جملههای کاملتری بسازد. به همین دلیل یکی از سرگرمکنندهترین فعالیتها برای بازی برای تقویت هوش کلامی در خانه به حساب میآید.
9_ بازی سوال پرسیدن
در این بازی تقویت مهارت کلامی کودکان تمرکز روی این است که کودک یاد بگیرد چطور سوالهای درست و هدفمند بپرسد. یکی از افراد یک وسیله، حیوان یا شغل را در ذهنش نگه میدارد و کودک باید با پرسیدن سوالهای مختلف آن را حدس بزند.
کودک میتواند بپرسد آیا این وسیله در خانه استفاده میشود یا اینکه این حیوان بزرگ است. هر سوالی که میپرسد او را یک قدم به جواب نزدیکتر میکند و کمک میکند تصویر واضحتری از چیزی که در ذهن فرد مقابل است بسازد.
این بازی به کودک یاد میدهد سوالهای دقیقتری مطرح کند و در کنار آن توانایی فکر کردن، جملهسازی و صحبت کردنش هم بهتر میشود. به همین دلیل یک بازی برای تقویت هوش کلامی کاربردی و ساده است که حتی در جمع خانوادگی یا هنگام سفر هم میتوانید انجامش دهید.
10_ بازی نقش بازی کردن
یکی از سرگرمکنندهترین روشها در میان انواع بازی های فن بیان کودکان، بازیهای نقشآفرینی است. در این مدل بازی، کودک خودش را جای یک شخصیت دیگر میگذارد و تلاش میکند مثل همان فرد حرف بزند و رفتار کند.
مثلاً میتوانید یک «فروشگاه» خیالی درست کنید. کودک نقش فروشنده را داشته باشد و شما مشتری باشید. او باید درباره اجناس توضیح بدهد، قیمتها را بگوید و با مشتری گفتوگو کند. حتی میتوانید بازی «دکتر و بیمار» را اجرا کنید تا کودک از بیمار سوال بپرسد و درباره حال او صحبت کند.
وقتی کودک در چنین موقعیتهایی قرار میگیرد، ناچار است از جملههای مختلف استفاده کند و مکالمه را ادامه دهد. همین تمرین ساده باعث میشود روانتر صحبت کند و کمکم اعتماد به نفس بیشتری در بیان حرفهایش پیدا کند.
به همین دلیل خیلی از مربیان آموزشی این فعالیت را یک بازی برای تقویت هوش کلامی مؤثر میدانند؛ چون کودک در قالب یک بازی ساده، تمرین گفتوگو کردن، توضیح دادن و سوال پرسیدن را تجربه میکند.
سناریوی خندهدار برای بازی نقشآفرینی
اگر ایده دکتر و فروشنده برایتان تکراری شده، این سناریوهای عجیب و خندهدار را امتحان کنید. مطمئن باشید کودک با تمام وجود شروع به حرف زدن میکند:
- دایناسور در رستوران: شما گارسون هستید و کودک یک تیرکس گرسنه است که آمده پیتزا سفارش دهد! (باید با کلمات به شما بفهماند چه میخواهد).
- گزارشگر فضایی: یک قاشق به عنوان میکروفون به کودک بدهید و بگویید او یک فضایی است که تازه به زمین آمده و دارد مبلها و تلویزیون خانه را برای دوستانش در فضا گزارش میکند!
- پلیس خوابآلود: شما یک راننده هستید که در خانه گم شدهاید و کودک پلیسی است که باید شما را راهنمایی کند تا اتاق پذیرایی را پیدا کنید.
11_ بازی کامل کردن جمله
در این بازی تقویت مهارت کلامی کودکان شما ابتدای یک جمله را میگویید و از کودک میخواهید ادامه آن را خودش بسازد. همین کار ساده باعث میشود کودک سریعتر فکر کند و جملههای خلاقانهتری بیان کند.
مثلاً میتوانید بگویید اگر من یک پرنده بودم… و کودک ادامه بدهد که روی درختها لانه میساختم. یا بگویید بهترین روز دنیا وقتی است که… و کودک جمله را با ایده خودش کامل کند.
برای هیجان بیشتر میتوانید جملههای بامزه و خیالی مطرح کنید؛ مثل اگر یک بستنی میتوانست حرف بزند… یا اگر مدرسه در فضا بود….
این تمرین ساده به کودک کمک میکند راحتتر جمله بسازد، از واژههای جدید استفاده کند و توانایی بیانش تقویت شود. به همین خاطر یکی از فعالیتهای سرگرمکننده در بازی برای تقویت هوش کلامی در خانه به حساب میآید.
کلام آخر
همانطور که دیدید، برای بازی تقویت مهارت کلامی کودکان لازم نیست سراغ وسایل پیچیده بروید. همین بازیهای ساده و روزمره میتوانند کمک کنند کودک روانتر حرف بزند، جملههای دقیقتری بسازد و کلمات بیشتری یاد بگیرد. اگر والدین این بازیها را به طور منظم در برنامه روزانه قرار بدهند، مهارت گفتاری کودک کمکم پیشرفت چشمگیری خواهد داشت. در آکادمی ایران نژاد هم فعالیتهای گوناگونی برای تقویت تواناییهای کلامی و ارتباطی کودکان ارائه میشود.



