راهنمای کامل تقویت فن بیان در کودکان با تمرین و بازی

فن بیان در کودکان از آن مهارت‌هایی است که نقش مهمی در شکل‌گیری اعتمادبه‌نفس، ارتباط با دیگران و حتی پیشرفت تحصیلی آن‌ها دارد. وقتی کودک بتواند راحت صحبت کند، نظرش را بیان کند و احساساتش را توضیح دهد، ارتباط گرفتن با اطرافیان برایش خیلی ساده‌تر می‌شود. خوشبختانه با چند کار ساده در خانه هم می‌توان به تقویت فن بیان کودکان کمک کرد. در این مقاله از آکادمی ایران نژاد قرار است درباره چند روش کاربردی، تمرین و بازی جذاب برای آموزش فن بیان کودکان صحبت کنیم.

چطور والدین به تقویت فن بیان کودکان کمک کنند؟

برای تقویت فن بیان کودکان قرار نیست سراغ روش‌های سخت یا پیچیده بروید. خیلی وقت‌ها همین گفت‌وگوهای معمولی داخل خانه بیشترین تاثیر را دارند. وقتی فضای خانه پر از صحبت کردن، پرسیدن و توضیح دادن باشد، مسیر آموزش فن بیان کودکان هم خیلی طبیعی و راحت جلو می‌رود.

دیکشندی ترجمه والدین به کودک:

به جای این جمله (مخرب)	این را بگویید (سازنده)
«چرا اینقدر غر می‌زنی؟ حرفت رو بزن!»	«عزیزم، می‌تونی با صدای آروم‌تر بگی دقیقاً چی ناراحتت کرده؟»
«اون لیوان رو بده به من.»	«پسرم/دخترم، ممکنه لطفاً اون لیوان رو به من بدی؟»

1_ الگوی صحبت کردن خوب برای کودک باشید

کودکان بیشتر از آنکه به توصیه‌ها گوش بدهند، رفتار بزرگ‌ترها را تقلید می‌کنند. اگر پدر و مادر در خانه واضح، آرام و محترمانه صحبت کنند، کودک هم کم‌کم همان سبک حرف زدن را یاد می‌گیرد. در واقع یکی از پایه‌های مهم در شکل‌گیری فن بیان در کودکان همین الگوهایی است که هر روز در خانه می‌بینند.

مثلا وقتی چیزی می‌خواهید، به جای اینکه بگویید «اون رو بده»، می‌توانید بگویید «میشه لطفا اون کتاب رو به من بدی؟». همین تغییرهای کوچک به کودک یاد می‌دهد چطور خواسته‌اش را مودبانه و روشن بیان کند.

یا وقتی درباره اتفاقات روزتان صحبت می‌کنید، بهتر است جمله‌ها کامل و واضح باشند. مثلا بگویید «امروز در محل کار جلسه داشتیم و درباره یک پروژه جدید صحبت کردیم». شنیدن چنین جمله‌هایی کمک می‌کند کودک با ساختار درست جمله‌ها آشنا شود.

از طرفی لحن صحبت هم تاثیر زیادی دارد؛ شاید برایتان سوال پیش بیاید که اصلاً خودمان چطور لحن خوبی داشته باشیم تا الگوی مناسبی شویم. وقتی والدین با آرامش و حوصله حرف می‌زنند، کودک هم یاد می‌گیرد برای بیان حرف‌هایش عجله نکند.کودک هم یاد می‌گیرد برای بیان حرف‌هایش عجله نکند. به همین خاطر یکی از ساده‌ترین راه‌ها برای تقویت فن بیان کودکان همین فضای گفت‌وگوی آرام و محترمانه در خانه است.

2_ با کودک گفت‌وگوی روزانه داشته باشید

یکی از ساده‌ترین راه‌ها برای تقویت فن بیان کودکان این است که هر روز زمانی را به این کار اختصاص دهید. خیلی از پدر و مادرها می‌پرسند چطور با فرزندم صحبت کنم؛ خبر خوب این است که این گفت‌وگوها اصلاً لازم نیست رسمی یا طولانی باشند؛ حتی چند دقیقه حرف زدن درباره اتفاقات معمول روز هم می‌تواند تاثیر زیادی روی فن بیان در کودکان داشته باشد.

مثلا وقتی کودک از مدرسه برمی‌گردد، می‌توانید بپرسید «امروز در مدرسه چه چیزی بیشتر توجهت را جلب کرد؟» یا «امروز بیشتر با کدام دوستت بازی کردی؟». چنین سوال‌هایی کودک را تشویق می‌کند که توضیح بدهد، داستان تعریف کند و درباره تجربه‌هایش حرف بزند.

این صحبت‌ها می‌تواند در موقعیت‌های ساده‌ای مثل زمان غذا خوردن، قدم زدن یا حتی هنگام بازی شکل بگیرد. مثلا بپرسید «اگر قرار بود امروز یک کار جدید انجام بدهی، چه کاری را انتخاب می‌کردی؟». این نوع سوال‌ها کودک را وادار می‌کند کمی فکر کند و پاسخ خود را با جمله‌های کامل بیان کند.

کم‌کم با همین گفت‌وگوهای روزمره، دایره واژگان کودک بزرگ‌تر می‌شود و اعتمادبه‌نفس بیشتری برای صحبت کردن پیدا می‌کند. به همین دلیل در بسیاری از روش‌های آموزش فن بیان کودکان تاکید می‌شود که والدین هر روز زمانی کوتاه اما باکیفیت را به گفت‌وگو با فرزندشان اختصاص دهند.

3_ سوالات باز بپرسید

یکی از راه‌های کاربردی برای تقویت فن بیان کودکان این است که به جای سوال‌هایی که فقط با «بله» یا «نه» جواب داده می‌شوند، سوالات باز بپرسید. وقتی کودک مجبور باشد برای پاسخ دادن توضیح بدهد، طبیعی است که بیشتر صحبت می‌کند و همین موضوع به رشد فن بیان در کودکان کمک زیادی می‌کند.

برای مثال اگر بپرسید «امروز مدرسه خوب بود؟» احتمالاً جواب کوتاهی مثل «بله» یا «نه» می‌شنوید. اما اگر بپرسید «جالب‌ترین اتفاقی که امروز در مدرسه افتاد چی بود؟» کودک باید کمی فکر کند و ماجرا را توضیح بدهد.

یا به جای اینکه بگویید «بازی کردی؟» بهتر است بپرسید «امروز با دوست‌هایت چه بازی‌ای انجام دادید؟». همین تغییر کوچک باعث می‌شود کودک بیشتر حرف بزند و جمله‌های کامل‌تری بسازد.

در بسیاری از روش‌های آموزش فن بیان کودکان توصیه می‌شود والدین شرایطی ایجاد کنند که کودک فرصت بیشتری برای حرف زدن داشته باشد. سوالات باز دقیقا همین فضا را فراهم می‌کنند و کمک می‌کنند کودک راحت‌تر افکار، احساسات و تجربه‌هایش را بیان کند.

4_ اصول تنفس شکمی را آموزش دهید

شاید در نگاه اول عجیب به نظر برسد، اما نحوه نفس کشیدن یکی از پایه‌های مهم در فن بیان در کودکان محسوب می‌شود. کودکانی که درست نفس کشیدن را یاد می‌گیرند، هنگام صحبت کردن صدایی واضح‌تر و کنترل‌شده‌تر دارند و راحت‌تر می‌توانند جمله‌های خود را کامل بیان کنند. به همین دلیل در بسیاری از برنامه‌های آموزش فن بیان کودکان تمرین‌های تنفسی جایگاه مهمی دارند.

در تنفس شکمی، هنگام دم شکم کمی جلو می‌آید و با بازدم دوباره به حالت عادی برمی‌گردد. برای تمرین می‌توانید از کودک بخواهید دستش را روی شکمش بگذارد و یک نفس عمیق بکشد. اگر هنگام نفس کشیدن شکم بالا بیاید و پایین برود، یعنی تمرین را درست انجام می‌دهد.

برای اینکه این تمرین برای کودک جذاب‌تر شود، می‌توانید آن را به شکل بازی انجام دهید. مثلا از او بخواهید تصور کند داخل شکمش یک بادکنک قرار دارد و با هر نفس عمیق، آن بادکنک بزرگ‌تر می‌شود. این تصویرسازی ذهن ساده باعث می‌شود کودک راحت‌تر مفهوم تمرین را درک کند.

وقتی کودک به نفس کشیدن آرام و عمیق عادت کند، هنگام صحبت کردن هم کمتر عجله می‌کند و کلمات را واضح‌تر بیان می‌کند. همین مهارت ساده در طول زمان تاثیر قابل توجهی در تقویت فن بیان کودکان خواهد داشت.

تکنیک 3 ثانیه‌ای بادکنک جادویی (برای کنترل استرس کلامی):

1. نفس کشیدن (دم): دست روی شکم، 3 ثانیه نفس عمیق (بادکنک باد می‌شود).
2. نگه داشتن: 3 ثانیه مکث (بادکنک در آسمان می‌ماند).
3. فوت کردن (بازدم): 3 ثانیه بیرون دادن هوا با صدای “پوووف” (بادکنک خالی می‌شود).

5_ داستان گفتن را به عادت تبدیل کنید

یکی از روش‌های موثر برای تقویت فن بیان کودکان این است که آن‌ها را به تعریف کردن داستان تشویق کنید. وقتی کودک شروع می‌کند یک ماجرا را تعریف کند، در واقع دارد تمرین می‌کند که جمله‌ها را کنار هم بچیند، اتفاقات را به ترتیب بیان کند و فکرش را واضح منتقل کند. همین تمرین ساده نقش مهمی در رشد فن بیان در کودکان دارد.

لازم نیست داستان‌ها پیچیده باشند. حتی تعریف کردن اتفاقات معمولی روز هم می‌تواند یک تمرین خوب باشد. مثلا از کودک بپرسید «امروز وقتی زنگ تفریح شد چه کار کردی؟» یا «امروز بامزه‌ترین اتفاقی که افتاد چی بود؟». این سوال‌ها کودک را تشویق می‌کند که با جزئیات بیشتری صحبت کند.

گاهی هم می‌توانید یک داستان نیمه‌تمام شروع کنید و از کودک بخواهید ادامه آن را بسازد. مثلا بگویید «یک روز یک گربه کوچولو از خانه بیرون رفت و…» و بعد از او بخواهید بقیه داستان را تعریف کند. این بازی هم تخیل کودک را فعال می‌کند و هم او را به حرف زدن بیشتر ترغیب می‌کند.

این فعالیت علاوه بر اینکه سرگرم‌کننده است، کمک می‌کند کودک راحت‌تر صحبت کند و برای بیان افکارش اعتمادبه‌نفس بیشتری داشته باشد. به همین دلیل داستان‌گویی یکی از تمرین‌های کاربردی در آموزش فن بیان کودکان به حساب می‌آید و تاثیر زیادی در تقویت فن بیان کودکان دارد.

6_ فیلم‌ها و کارتون‌های مناسب انتخاب کنید

برنامه‌هایی که کودک تماشا می‌کند می‌توانند تاثیر قابل توجهی بر فن بیان در کودکان داشته باشند. کارتون‌ها و فیلم‌هایی که داستان مشخص، گفت‌وگوهای واضح و شخصیت‌های پرحرف دارند، به شکل غیرمستقیم به تقویت فن بیان کودکان کمک می‌کنند. کودک هنگام دیدن این برنامه‌ها با واژه‌های تازه، ساختار جمله‌ها و شیوه صحبت کردن شخصیت‌ها آشنا می‌شود.

بهتر است کارتون‌هایی انتخاب کنید که در آن‌ها شخصیت‌ها زیاد با هم گفت‌وگو دارند و روند داستان برای کودک قابل درک است. چنین برنامه‌هایی باعث می‌شوند کودک به طور ناخودآگاه با نحوه بیان طبیعی و جمله‌های کامل‌تر آشنا شود.

حتی می‌توانید بعد از تماشای کارتون کمی درباره آن صحبت کنید. مثلا از کودک بپرسید «در این قسمت چه اتفاقی افتاد؟» یا «به نظرت کدام شخصیت کار درستی انجام داد؟». این سوال‌ها کودک را تشویق می‌کنند که درباره چیزی که دیده توضیح بدهد.

وقتی کودک درباره داستان یا شخصیت‌ها صحبت می‌کند، در واقع در حال تمرین بیان افکارش است. به همین دلیل انتخاب برنامه‌های مناسب و گفت‌وگو درباره آن‌ها می‌تواند قدم ساده اما موثری در مسیر آموزش فن بیان کودکان باشد.

7_ اجازه دهید کودک صحبتش را کامل کند

یکی از اشتباهاتی که بعضی والدین ناخواسته انجام می‌دهند، این است که وسط حرف کودک وارد صحبت می‌شوند یا جمله او را کامل می‌کنند. وقتی این اتفاق زیاد تکرار شود، کودک ممکن است کم‌کم انگیزه‌اش برای حرف زدن را از دست بدهد. در حالی که برای تقویت فن بیان کودکان لازم است کودک فرصت داشته باشد فکرش را کامل و بدون عجله بیان کند.

گاهی کودک هنگام صحبت کردن مکث می‌کند یا برای پیدا کردن کلمه مناسب کمی زمان نیاز دارد. در چنین موقعیتی بهتر است کمی صبر کنید و اجازه دهید خودش جمله‌اش را کامل کند. اگر سریع جمله او را حدس بزنید و ادامه دهید، در واقع فرصت تمرین از او گرفته می‌شود.

از طرف دیگر، گوش دادن فعال هم اهمیت زیادی دارد. وقتی کودک صحبت می‌کند، بهتر است به او نگاه کنید و با دقت به حرف‌هایش گوش دهید. این رفتار ساده به کودک نشان می‌دهد که صحبت‌هایش برای شما ارزش دارد.

وقتی کودک احساس کند شنیده می‌شود، با راحتی بیشتری درباره فکرها، تجربه‌ها و احساساتش حرف می‌زند. همین فضا به مرور باعث رشد فن بیان در کودکان می‌شود و نقش مهمی در تقویت فن بیان کودکان و مهارت‌های ارتباطی آن‌ها دارد.

8_ کودک را تشویق کنید احساساتش را بیان کند

بخش مهمی از فن بیان در کودکان به این برمی‌گردد که بتوانند احساسات خود را با کلمات بیان کنند. کودکی که یاد بگیرد درباره حس‌هایی مثل خوشحالی، ناراحتی، هیجان یا نگرانی صحبت کند، معمولا ارتباط راحت‌تر و صمیمی‌تری با دیگران برقرار می‌کند. به همین دلیل توجه به بیان احساسات نقش مهمی در تقویت فن بیان کودکان دارد.

می‌توانید در موقعیت‌های مختلف از کودک درباره حسش سوال بپرسید. مثلا بگویید «وقتی امروز جایزه گرفتی چه احساسی داشتی؟» یا «وقتی دوستت با تو بازی نکرد چه حسی پیدا کردی؟». چنین سوال‌هایی کمک می‌کند کودک یاد بگیرد احساسش را با جمله بیان کند.

گاهی هم لازم است کمی به او کمک کنید تا کلمه مناسب را پیدا کند. مثلا بگویید «به نظر می‌رسد امروز کمی ناراحت هستی، دوست داری درباره‌اش صحبت کنی؟». این نوع گفت‌وگو به کودک نشان می‌دهد که بیان احساسات کاملا طبیعی است.

وقتی کودک بتواند احساساتش را راحت بیان کند، در موقعیت‌های مختلف هم بهتر صحبت می‌کند و تجربه‌هایش را واضح‌تر توضیح می‌دهد. این توانایی در طول زمان تاثیر زیادی در تقویت فن بیان کودکان دارد و مسیر آموزش فن بیان کودکان را هم برای او هموارتر می‌کند.

تمرین های فن بیان کودک

برای تقویت فن بیان کودکان انجام تمرین‌های ساده اما منظم می‌تواند تاثیر زیادی داشته باشد. این تمرین‌ها به کودک کمک می‌کنند راحت‌تر حرف بزند، واژه‌های بیشتری یاد بگیرد و هنگام بیان افکارش اعتمادبه‌نفس بیشتری داشته باشد.

1_ تمرین داستان‌گویی

یکی از تمرین‌های مفید برای پرورش فن بیان در کودکان داستان‌گویی است. در این تمرین می‌توانید از کودک بخواهید یک داستان کوتاه تعریف کند یا درباره اتفاقی که در طول روز برایش افتاده با جزئیات صحبت کند.

مثلا از او بپرسید امروز در مدرسه چه اتفاق جالبی افتاد یا در زمان زنگ تفریح با دوستانش چه کار کرده است. وقتی کودک شروع به تعریف کردن می‌کند، کم‌کم یاد می‌گیرد افکارش را مرتب کند و آن‌ها را واضح و قابل فهم بیان کند.

اگر در ابتدا نتوانست داستان را کامل تعریف کند، می‌توانید با چند سوال ساده او را راهنمایی کنید تا ادامه بدهد. با تکرار این تمرین، مهارت‌های گفتاری کودک بهتر می‌شود و او در مسیر آموزش فن بیان کودکان پیشرفت قابل توجهی پیدا می‌کند.

2_ تمرین توصیف اشیا

یکی از تمرین‌های ساده و در عین حال مفید برای تقویت فن بیان کودکان این است که از کودک بخواهید یک شیء را توصیف کند. می‌توانید یک وسیله معمولی مثل مداد، لیوان، اسباب‌بازی یا کتاب را انتخاب کنید و از او بخواهید درباره آن توضیح بدهد.

کودک می‌تواند درباره رنگ، شکل، اندازه، جنس یا حتی کاربرد آن وسیله صحبت کند. مثلا بگوید این مداد چه رنگی دارد، برای چه کاری استفاده می‌شود یا چرا آن را دوست دارد. چنین تمرینی کمک می‌کند کودک یاد بگیرد درباره یک موضوع با جزئیات بیشتری حرف بزند.

با تکرار این تمرین، کم‌کم دایره واژگان کودک بزرگ‌تر می‌شود و او می‌آموزد جمله‌های کامل‌تر و واضح‌تری بسازد. به همین دلیل توصیف اشیا یکی از روش‌های ساده اما موثر در آموزش فن بیان کودکان به شمار می‌رود و نقش مهمی در رشد فن بیان در کودکان دارد.

3_ تمرین صحبت جلوی آینه

یکی از تمرین‌های جالب برای تقویت فن بیان کودکان صحبت کردن مقابل آینه است. در این تمرین کودک روبه‌روی آینه می‌ایستد و درباره یک موضوع ساده حرف می‌زند؛ مثلا درباره روزی که در مدرسه گذرانده یا بازی مورد علاقه‌اش.

وقتی کودک تصویر خودش را در آینه می‌بیند، بیشتر متوجه نحوه صحبت کردن، حرکت لب‌ها و حالت صورتش می‌شود. همین توجه باعث می‌شود کلمات را واضح‌تر ادا کند و کم‌کم اعتمادبه‌نفس بیشتری هنگام صحبت کردن به دست بیاورد.

این تمرین ساده بخشی کاربردی از آموزش فن بیان کودکان محسوب می‌شود و کمک می‌کند کودک بدون خجالت درباره موضوعات مختلف صحبت کند. با تکرار این تمرین در طول زمان، مهارت فن بیان در کودکان به شکل محسوسی بهتر خواهد شد.

4_ تمرین بازی با کلمات

بازی با کلمات یک تمرین سرگرم‌کننده و مفید برای تقویت فن بیان کودکان است. در این بازی می‌توانید یک کلمه بگویید و از کودک بخواهید کلمه دیگری پیدا کند که با همان حرف شروع شود. مثلا اگر شما بگویید «سیب»، کودک می‌تواند کلماتی مثل «ساعت» یا «ستاره» را بیان کند.

روش دیگر این است که یک کلمه به کودک بدهید و از او بخواهید با آن یک جمله بسازد. برای نمونه کلمه «مدرسه» را مطرح کنید و از کودک بخواهید جمله‌ای درباره آن بگوید. این تمرین کمک می‌کند کودک سریع‌تر فکر کند و یاد بگیرد کلمات را درست در جمله‌ها به کار ببرد.

چنین بازی‌هایی در عین سرگرم‌کننده بودن، بخش مهمی از آموزش فن بیان کودکان به شمار می‌روند. انجام مداوم آن‌ها باعث می‌شود دایره واژگان کودک بزرگ‌تر شود و مهارت فن بیان در کودکان به مرور تقویت گردد.

5_ تمرین بلندخوانی

بلندخوانی یکی از تمرین‌های کاربردی برای تقویت فن بیان کودکان به حساب می‌آید. در این روش، کودک یک متن کوتاه، داستان ساده یا چند جمله را با صدای بلند می‌خواند. همین کار ساده کمک می‌کند گوش او با تلفظ درست کلمات و ریتم طبیعی جمله‌ها آشنا شود.

وقتی کودک با صدای بلند می‌خواند، کم‌کم یاد می‌گیرد کجا کمی مکث کند، چطور کلمات را واضح‌تر ادا کند و سرعت صحبتش را بهتر تنظیم کند. از طرفی این تمرین باعث می‌شود اعتمادبه‌نفس بیشتری برای حرف زدن پیدا کند و از گفتن جمله‌های بلند یا توضیح دادن موضوعات مختلف نترسد.

اگر این تمرین به شکل منظم انجام شود، تاثیر قابل توجهی در آموزش فن بیان کودکان خواهد داشت. به مرور زمان کودک روان‌تر صحبت می‌کند و مسیر رشد مهارت فن بیان در کودکان هم هموارتر می‌شود.

بازی های فن بیان کودکان

بازی یکی از ساده‌ترین و در عین حال مؤثرترین راه‌ها برای تقویت فن بیان در کودکان است. وقتی تمرین‌ها در قالب بازی انجام می‌شوند، کودک احساس نمی‌کند در حال یادگیری یک مهارت جدی است. در عوض با شوق و هیجان بازی می‌کند و در همین روند، مهارت صحبت کردن و بیان کردن فکرهایش هم قوی‌تر می‌شود. اگر به دنبال تنوع بیشتری هستید، ما یک لیست کامل از بازی‌ های فن بیان کودکان را هم برای شما آماده کرده‌ایم.

1_ بازی حدس کلمه

در این بازی یکی از اعضای خانواده یک کلمه را در ذهنش انتخاب می‌کند و کودک باید با پرسیدن چند سؤال آن را حدس بزند. مثلا ممکن است بپرسد «این وسیله داخل خانه پیدا می‌شود؟» یا «اندازه‌اش بزرگ است؟» و با همین سؤال‌ها به جواب نزدیک شود.

وقتی کودک برای رسیدن به پاسخ سؤال‌های مختلف مطرح می‌کند، مجبور می‌شود جملاتش را کامل‌تر و واضح‌تر بیان کند. همین روند ساده کمک می‌کند مهارت جمله‌سازی او بهتر شود و به عنوان یک بازی تقویت مهارت کلامی کودکان، تأثیر چشم‌گیری در پیشرفت او داشته باشد.

بازی حدس کلمه فقط یک سرگرمی ساده نیست. در طول بازی کودک یاد می‌گیرد چطور سؤال بپرسد، واژه‌های مناسب انتخاب کند و روان‌تر صحبت کند؛ مهارت‌هایی که مستقیماً به رشد فن بیان در کودکان کمک می‌کنند.

2_ بازی داستان‌سازی گروهی

بازی داستان‌سازی گروهی از آن بازی‌هایی است که هم سرگرم‌کننده است و هم به تقویت فن بیان در کودکان کمک زیادی می‌کند. در این بازی یک نفر داستان را با یک جمله کوتاه شروع می‌کند و بعد کودک باید جمله بعدی را اضافه کند تا ماجرا ادامه پیدا کند.

مثلا نفر اول می‌گوید «یک روز یک گربه کوچک وارد جنگل شد» و بعد کودک باید با جمله‌ای تازه داستان را جلو ببرد. همین روند می‌تواند بین چند نفر ادامه پیدا کند تا کم‌کم یک داستان کامل و جالب شکل بگیرد.

در طول این بازی کودک از تخیل خود استفاده می‌کند و تلاش می‌کند فکرهایش را به شکل مرتب و قابل فهم بیان کند. ضمن اینکه یاد می‌گیرد جمله‌هایی بسازد که به هم مرتبط باشند و داستان را روان تعریف کند؛ مهارتی که در آموزش فن بیان کودکان نقش مهمی دارد.

3_ بازی توصیف تصویر

در بازی توصیف تصویر، یک عکس یا تصویر ساده به کودک نشان می‌دهید و از او می‌خواهید هر چیزی را که در آن می‌بیند با جزئیات توضیح دهد. این تصویر می‌تواند یک منظره طبیعی، صحنه‌ای از زندگی روزمره یا حتی یک تصویر کارتونی باشد.

کودک در این تمرین سعی می‌کند بخش‌های مختلف تصویر را توضیح دهد؛ مثلا بگوید چه افرادی در تصویر حضور دارند، چه اتفاقی در حال رخ دادن است یا هر قسمت چه ویژگی‌هایی دارد. همین تلاش باعث می‌شود از واژه‌های متنوع‌تری استفاده کند و جمله‌های کامل‌تری بسازد.

این بازی ساده کمک می‌کند دایره واژگان کودک گسترده‌تر شود و یاد بگیرد مشاهداتش را دقیق‌تر بیان کند. به همین دلیل یکی از روش‌های کاربردی برای تقویت فن بیان کودکان به شمار می‌آید و کودک را به بیان واضح‌تر فکرهایش عادت می‌دهد.

4_ بازی کامل کردن جمله

در بازی کامل کردن جمله، یکی از والدین یا مربی جمله‌ای را ناتمام بیان می‌کند و از کودک می‌خواهد ادامه آن را بگوید. مثلا می‌توانید شروع کنید با این جمله که «امروز در مدرسه جالب‌ترین اتفاقی که افتاد…» و از کودک بخواهید باقی جمله را خودش کامل کند.

این بازی کودک را تشویق می‌کند سریع‌تر فکر کند و جمله‌های مرتب و کامل بسازد. در همین روند، یاد می‌گیرد فکرهایش را واضح‌تر و قابل فهم‌تر بیان کند.

با تکرار این بازی، اعتمادبه‌نفس کودک هنگام صحبت کردن بیشتر می‌شود و به شکل مؤثری به تقویت فن بیان در کودکان کمک می‌کند و در واقع یکی از بهترین تکنیک‌ها برای پرورش پایه‌ایِ هوش کلامی کودکان محسوب می‌شوند. اشتباهات والدین که باعث آسیب به فن بیان کودک میشود.

تاس جادویی بازی‌ها: کی، چه بازی‌ای کنیم؟

بسته به حال و حوصله کودک، یکی از این گزینه‌ها را انتخاب کنید:

موقعیت زمان و مکان	بازی پیشنهادی
توی ماشین و ترافیک	بازی “حدس کلمه” (نیاز به وسیله ندارد)
قبل از خواب	بازی “داستان‌سازی گروهی” (آرامش‌بخش و تخیلی)
عصرهای پرانرژی	بازی “توصیف تصویر” یا اجرای نمایش جلوی آینه

اشتباهات والدین که باعث آسیب به فن بیان کودک میشود

گاهی بعضی رفتارهای ناخودآگاه والدین می‌تواند مسیر تقویت فن بیان در کودکان را دشوارتر کند. وقتی این اشتباهات شناخته شوند، والدین راحت‌تر می‌توانند فضایی آرام و حمایتی برای صحبت کردن کودک فراهم کنند تا مهارت‌های گفتاری او طبیعی‌تر رشد کند.

• حرف کودک را قبل از اینکه جمله‌اش تمام شود قطع کردن.
• اصرار زیاد و سختگیرانه روی اصلاح تلفظ کلمات هنگام صحبت کردن کودک.
• مقایسه کردن نحوه صحبت کودک با دیگر کودکان.
• بی‌توجه بودن به صحبت‌های کودک یا گوش ندادن هنگام حرف زدن او.
• خندیدن به اشتباهات گفتاری کودک.
• فشار آوردن به کودک برای اینکه سریع‌تر صحبت کند.
• پاسخ دادن به جای کودک در جمع یا هنگام مکالمه با دیگران؛ مثلاً وقتی فامیل به فرزندتان محبت می‌کند، به جای اینکه خودتان بپرید وسط و فکر کنید در جواب خدا حفظش کنه چه بگویید، اجازه دهید خود کودک تشکر کند!.
• ایجاد ترس از اشتباه کردن در زمان صحبت.
• ندادن زمان کافی تا کودک بتواند فکرهایش را کامل بیان کند.
• کم بودن گفت‌وگو و تعامل کلامی در فضای خانه.
• استفاده بیش از اندازه کودک از موبایل و تبلت.
• نادیده گرفتن احساسات کودک زمانی که در حال صحبت است.
• انتقاد شدید از لحن یا شیوه بیان کودک.
• ایجاد فضایی پر از استرس زمانی که کودک قرار است در جمع صحبت کند.

دلایل ضعف فن بیان کودک

ضعف در فن بیان در کودکان معمولاً فقط به یک دلیل مشخص برنمی‌گردد. در بسیاری از مواقع مجموعه‌ای از عوامل محیطی، شیوه تربیت و ویژگی‌های فردی کودک در این موضوع نقش دارند. وقتی والدین این دلایل را بهتر بشناسند، راحت‌تر می‌توانند مسیر مناسبی برای تقویت فن بیان کودکان پیدا کنند.

1_ کمبود گفت‌وگو در محیط خانه

یکی از دلایل مهم ضعف در مهارت صحبت کردن کودکان، کم بودن گفت‌وگو در فضای خانه است. اگر کودک فرصت کافی برای حرف زدن، پرسیدن سؤال یا بیان نظرهایش نداشته باشد، مهارت‌های کلامی او به اندازه لازم رشد نمی‌کند.

2_ استفاده بیش از حد از موبایل و تبلت

وقتی کودک زمان زیادی را صرف استفاده از موبایل، تبلت یا تماشای تلویزیون می‌کند، فرصت تعامل و گفت‌وگو با دیگران کمتر می‌شود. در نتیجه تمرین طبیعی صحبت کردن کاهش پیدا می‌کند و این مسئله می‌تواند به ضعف در فن بیان کودکان منجر شود.

3_ کمبود اعتماد به نفس

بعضی از کودکان به دلیل خجالتی بودن یا نداشتن اعتمادبه‌نفس، تمایل کمتری برای صحبت کردن در جمع دارند. همین موضوع باعث می‌شود فرصت تمرین بیان و گفت‌وگو برای آن‌ها کمتر شود و در نتیجه هنگام بیان افکار خود دچار تردید یا مشکل شوند.

4_ ترس از اشتباه کردن

اگر کودک احساس کند ممکن است هنگام صحبت کردن مورد انتقاد یا تمسخر قرار بگیرد، کم‌کم از صحبت کردن در جمع فاصله می‌گیرد. این ترس می‌تواند یکی از عوامل مهم در ضعیف شدن مهارت‌های گفتاری او باشد.

5_ محدود بودن دایره واژگان

کودکانی که کمتر با کتاب، داستان و گفت‌وگوهای متنوع در ارتباط هستند، معمولاً واژه‌های کمتری در ذهن دارند. محدود بودن دایره واژگان باعث می‌شود کودک هنگام بیان فکرها و احساسات خود نتواند به راحتی کلمات مناسب را پیدا کند.

6_ فرصت کم برای صحبت در جمع

اگر کودک کمتر در موقعیت‌هایی قرار بگیرد که بتواند در جمع صحبت کند، تجربه لازم برای بیان دیدگاه‌های خود را به دست نمی‌آورد. در طول زمان این موضوع می‌تواند باعث ضعف در مهارت‌های گفتاری او شود.

7_ الگوی گفتاری نامناسب

کودکان بخش زیادی از شیوه صحبت کردن را از والدین و اطرافیان خود یاد می‌گیرند. اگر در محیط خانواده گفت‌وگوهای واضح، محترمانه و فعال وجود نداشته باشد، کودک نیز الگوی مناسبی برای یادگیری فن بیان در کودکان در اختیار نخواهد داشت.

8_ مشکلات گفتاری یا زبانی

در بعضی موارد، ضعف در فن بیان می‌تواند به مشکلات گفتاری، تلفظی یا زبانی مربوط باشد. در چنین شرایطی بهتر است والدین با یک متخصص گفتاردرمانی مشورت کنند وضعیت کودک دقیق‌تر بررسی شود و در صورت نیاز روند درمان آغاز شود. فراموش نکنید که اگر این دلایل ضعف در دوران کودکی برطرف نشوند، در آینده مجبور می‌شوید با چالش‌های سخت‌تری در زمینه فن بیان نوجوانان دست‌وپنج نرم کنید!

کتاب های فن بیان کودک

استفاده از کتاب‌های مناسب می‌تواند تأثیر قابل توجهی در تقویت فن بیان در کودکان داشته باشد. بعضی از کتاب‌ها با کمک داستان‌های جذاب، تمرین‌های ساده و فعالیت‌های تعاملی به کودک کمک می‌کنند بهتر صحبت کند، احساساتش را راحت‌تر بیان کند و دایره واژگانش را گسترش دهد.

• کتاب «چگونه با کودک خود صحبت کنیم تا گوش دهد» که به والدین کمک می‌کند روش‌های مؤثرتر و صمیمانه‌تری برای گفت‌وگو با کودک یاد بگیرند.
• کتاب «قصه‌هایی برای تقویت مهارت‌های گفتاری کودکان» که با استفاده از داستان‌های جذاب به رشد توانایی بیان و صحبت کردن کودک کمک می‌کند.
• کتاب «مهارت‌های ارتباطی برای کودکان» که مفاهیم ساده ارتباط و صحبت کردن را با زبانی قابل فهم برای کودکان توضیح می‌دهد.
• کتاب «بازی‌ها و فعالیت‌های گفتاری برای کودکان» که مجموعه‌ای از تمرین‌ها و بازی‌های سرگرم‌کننده برای تقویت بیان کودک ارائه می‌دهد.
• کتاب «داستان‌های کوتاه برای بلندخوانی کودکان» که به کودک کمک می‌کند واژه‌های بیشتری یاد بگیرد و روان‌تر صحبت کند.
• کتاب «قصه‌های تصویری برای تقویت زبان کودک» که با ترکیب تصویر و داستان، مهارت‌های زبانی و گفتاری کودک را تقویت می‌کند.

کلام آخر

در نهایت باید بگوییم که تقویت فن بیان کودک پروژه 1 شبه نیست؛ بلکه مسیری جذاب است که به صبر، استمرار و البته کمی اعصاب پولادین نیاز دارد! شما با این تمرین‌ها، دارید روی آینده و اعتمادبه‌نفس فرزندتان سرمایه‌گذاری می‌کنید. اگر روزانه تنها 15دقیقه زمان بگذارید و آن 5 تکنیک طلایی را در قالب بازی اجرا کنید، موتور کلامی کودکتان چنان روشن می‌شود که به زودی خودتان دربه‌در دنبال دکمه «بی‌صدا » او خواهید گشت! پس سخت نگیرید و از همین امروز شروع کنید، چرا که بهترین الگوی بچه‌ها، شیوه صحبت کردن خود شماست.