اشتباهات سخنرانی

به گزارش وب‌سایت National Institutes of Health، حدود 77 درصد از افراد از صحبت در جمع و سخنرانی کردن می‌ترسند؛ این می‌تواند به‌دلیل ترس از بروز اشتباهات سخنرانی باشد. این اشتباهات انواع مختلفی دارند که با جلوگیری از آن‌ها می‌توانید ترس‌تان را کاهش دهید یا از بین ببرید. ما در این مقاله می‌خواهیم درباره اشتباهات رایج در سخنرانی و نکات مهم درباره آن‌ها صحبت کنیم.

مهم‌ترین اشتباهات سخنرانی چه هستند؟

در این‌جا، لیستی از مهم‌ترین اشتباهات و موانع سخنرانی را می‌آوریم و درباره آن‌ها توضیح می‌دهیم:

1_ شروع با انرژی کم

When we speak in front of others, we need energy. Not bouncing off the walls, but enough the audience doesn’t ‘tune out’ in front of us, but instead get carried along with our energy. Enough that they can get our message not only through our words, but through how our body and face communicate with them.

هنگامی‌که در برابر دیگران سخن می‌گوییم، به انرژی نیاز داریم؛ نه آن‌قدر زیاد که هیجان‌زده یا کنترل‌نشده به نظر برسیم، بلکه به اندازه‌ای که شنوندگان دچار بی‌تفاوتی نشوند و در عوض، با جریانِ انرژیِ ما همراه شوند. این میزانِ انرژی باید چنان باشد که آنان پیامِ ما را نه‌فقط از راهِ واژه‌ها، بلکه از طریقِ زبانِ بدن و حالتِ چهره‌مان نیز دریافت کنند.منبع: Sarah Denholm

چند راه برای حفظ انرژی:

• داشتن لبخند آگاهانه و چهره‌ای زنده
• ایجاد ارتباط عاطفی با موضوع
• تنفس ریتمیک و عمیق قبل از شروع برای افزایش انرژی
• خواب کافی قبل از سخنرانی
• تغذیه مناسب قبل و حین سخنرانی

البته فراموش نکنید که تسلط بر این انرژی، نیازمند یادگیری تکنیک‌های تنظیم لحن صحبت  است تا صدایتان همپای بدنتان تاثیرگذار باشد.

🍽️ بهترین تغذیه برای شبِ قبل از سخنرانی

2_ نداشتن ساختار

زمانی که محتوای سخنرانی ساختار نداشته باشد، شنوندگان مسیری برای دنبال کردن و شناخت معنا پیدا نمی‌کنند و تمرکزشان از بین می‌رود؛ بنابراین، قبل از هر سخنرانی، ساختاری برای آن در نظر بگیرید.

ساختار یک سخنرانی حرفه‌ای را در این‌جا بررسی می‌کنیم:

1. مقدمه: مقدمه نقطه آغاز سخنرانی است که می‌تواند توجه را به محتوا جلب کند. مقدمه باید اثرگذار و بیان‌گر یک هدف باشد و ارتباطی احساسی با مخاطب به‌وجود آورد.
2. بدنه اصلی: بخش محتوای اصلی یک سخنرانی را «بدنه» می‌نامند که شامل استفاده از داده‌ها، مثال، تحلیل و بررسی ایده‌ها است.
3. پلِ انتقال: سخنران در این بخش بین موضوعات مختلف ارتباط برقرار می‌کند. نقش اصلی بخش پل انتقال، جلوگیری از پرش ذهنی مخاطب است.
4. جمع‌بندی: سخنران در جمع‌بندی به بررسی نکات کلیدی می‌پردازد و با محتوایی الهام‌بخش، سخنرانی را به اتمام می‌رساند.

3_ استفاده افراطی از برخی واژه‌ها

استفاده افراطی از برخی واژه‌ها یکی از اشتباهات سخنرانی است که روی کیفیت محتوا تاثیر منفی می‌گذارد و باعث می‌شود که مخاطب دیگر نتواند به راحتی روی معنا و پیام اصلی محتوا تمرکز کند.

واژه‌های تکراری مثل «مثلاً»، «واقعاً»، «ذاتاً»، «در واقع» یا «خب» از جمله واژه‌هایی هستند که با تکرار مداوم آن‌ها می‌توانید به پیکره سخنرانی خود آسیب جدی وارد کنید. اغلب سخنرانان غیرحرفه‌ای از این کلمات برای پر کردن سکوت استفاده می‌کنند که اشتباه است.

برای جلوگیری از استفاده افراطی از برخی واژه‌ها، ابتدا باید بدانید که آن‌ها چه هستند؛ بنابراین، چندین بار از خود فیلم بگیرید و سخنرانی کنید تا متوجه این واژه‌ها شوید. حالا تا جای ممکن آن‌ها را حذف کنید یا برایشان جایگزین مناسب بیابید. گاهی حتی مکث‌های آگاهانه به‌جای آن‌ها تاثیرگذاری بیشتری دارند.

.به‌جای این پرکننده‌های بیهوده، داشتن یک لیست کلمات مناسب برای حرف زدن می‌تواند دایره واژگان شما را در لحظه نجات دهد

4_ نادیده گرفتن زبان بدن

یک قانون مهم در دنیای ارتباطات وجود دارد که به آن قانون 7-38-55 می‎‌گویند.

The rule states that 7 percent of meaning is communicated through spoken word, 38 percent through tone of voice, and 55 percent through body language.

بر اساس این قانون، تنها 7 درصد از معنای پیام از طریق کلمات گفتاری، 38 درصد از طریق لحنِ صدا و 55 درصد از طریق زبانِ بدن منتقل می‌شود. منبع: MasterClass

این آمار نشان می‌دهند که زبان بدن بیشترین تاثیر را در ارتباطات (به‌خصوص سخنرانی‌ها) دارد؛ اما برخی سخنرانان به آن توجهی نمی‌کنند. اگر زبان بدن مناسبی نداشته باشید، جذابیت و گیرایی گفتار شما کاهش پیدا می‌کند، مخاطب نسبت به شما بی‌اعتماد می‌شود و به تصویر حرفه‌ای خود در ذهن مخاطبان آسیب می‌زنید.

.در حقیقت، ایستادن و حرکات درست شما دقیقاً همان چیزی است که نشان می‌دهد چگونه با جرات حرف بزنیم و اقتدارمان را به نمایش بگذاریم

برای داشتن زبان بدن حرفه‌ای، به این نکات توجه کنید:

• حالت بازو و بدن، باز و استوار باشد؛ مثلاً بدن‌تان را صاف بگیرید.
• تماس چشمی موزون و فعال با مخاطبین داشته باشید.
• گاهی از حرکات دست برای تاکید به برخی کلمات استفاده کنید.
• لبخند بزنید.

راستی، خواندن کتاب‌های

• زبان بدن از آلن پیز،
• نکات طلایی زبان بدن از پویا ودایع
• و قدرت شخصیت و زبان بدن از فریبا اسودی

می‌تواند در این زمینه به شما کمک کند.

5_ عدم پیش‌بینی پرسش‌های مخاطبان

از جمله موانع سخنرانی می‌توان به عدم پیش‌بینی پرسش‌های مخاطبین اشاره کرد. در واقع، حضار ممکن است هر لحظه از شما سوالی بپرسند؛ بنابراین، باید نسبت به موضوع محتوا درک کاملی پیدا کنید و با پیش‌بینی سوالات، پاسخ آن‌ها را دهید. اگر نتوانید پاسخ سوالات حضار را دهید، اعتبار علمی سخنان‌تان پایین می‌آید و فرصتی طلایی برای تعامل با شنوندگان را از دست می‌دهید.

.اینجاست که تقویت هوش کلامی به کمک‌تان می‌آید تا حتی در برابر سوالات غافلگیرکننده هم پاسخی هوشمندانه داشته باشید

برای جلوگیری از این اتفاق، به این نکات توجه کنید:

• محتوای سخنرانی خود را داخل هوش مصنوعی (مثل چت‌جی‌بی‌تی یا Grok) آپلود کرده و بخواهید که سوالات احتمالی از جنبه‌های مختلف را برایتان مطرح کند. حالا برای هر سوال، پاسخی مناسب آماده کنید.
• تمرین کنید که با آرامش به سوالات گوش دهید، نه این‌که از آن‌ها بترسید.
• پرسش طرف مقابل را دوباره به زبان آورید تا مطمئن شوید که سوال او را به‌خوبی درک کرده‌اید.

6_ عدم مدیریت اضطراب قبل از سخنرانی

به گزارش وب‌سایت Crowncounseling، حدود 74 درصد از پاسخ‌دهندگان در یک نظرسنجی اذعان داشتند که اضطراب سخنرانی را تجربه می‌کنند. این یعنی حدود دوسوم افراد با این اضطراب جدل دارند و شما تنها نیستید! پس اضطراب را بخشی از مسیر سخنرانی بدانید و به‌دنبال راه‌هایی برای کاهش آن باشید.

اگر نتوانید اضطراب‌تان را کنترل کنید، ممکن است مطالب را از یاد ببرید، صدای‌تان لرزان شود یا حتی حرکات غیرارادی از خود نشان دهید.

برای مدیریت اضطراب قبل از سخنرانی از این راهکارها استفاده کنید:

• نفس عمیق بکشید.
• از رایحه‌های آرامش‌بخش مثل اسطوخودوس یا ترنج استفاده کنید.
• قبل از سخنرانی، مدیتیشن و تصویرسازی ذهنی انجام دهید.
• جملات تاکیدی مثبت را با خود تکرار کنید.

برای اطلاعات بیشتر می‌توانید کتاب بدون ترس سخنرانی کنید از مایک اکر را بخوانید یا سری به مقاله ترس از صحبت در جمع بزنید.

7_ بی‌توجهی به زمان

When speaking in public, it is very important to have the right timing. This doesn’t just mean, stay within the time of the presentation. It also means saying the right things at the right time and the right speed.

هنگامِ سخن گفتن در جمع، داشتنِ زمان‌بندیِ درست بسیار اهمیت دارد. این مفهوم تنها به رعایتِ مدتِ سخنرانی محدود نمی‌شود، بلکه شاملِ گفتنِ بخش‌هایِ مناسب در زمانِ مناسب و با سرعتِ متعادل نیز هست. منبع: Speak with Persuasion

سخنرانانی که به زمان بی‌توجه هستند، بخش‌های مهم را نادیده می‌گیرند یا فقط به قسمتی کوچک از آن‌ها می‌پردازند؛ اما در نقطه مقابل، شاید برای توضیح جزئیات بی‌اهمیت، زمانی طولانی را صرف کنند. این اتفاق می‌تواند موجب خستگی شنونده، از دست رفتن تمرکز او و همچنین کاهش اعتبار شما نزد مخاطبین شود.

برای زمان‌بندی سخنرانی، به این نکات توجه کنید:

• برای هر بخش از سخنرانی (آغاز، بدنه و پایان) زمان مشخصی در نظر بگیرید.
• از قبل با یک زمان‌سنج تمرین کنید تا ریتم گفتارتان متناسب با زمان سخنرانی تنظیم شود.

8_ عدم شناخت انواع مخاطب

عدم شناخت مخاطبان یکی از مهم‌ترین اشتباهات سخنرانی است. یک سخنران حرفه‌ای باید با انواع مخاطب در سخنرانی و شیوه برخورد مناسب با او آشنا باشد. در این جدول، انواع مخاطب در سخنرانی را معرفی می‌کنیم:

علاوه‌بر شناخت نوع مخاطب، سطح دانش مخاطب نیز مهم است؛ مثلاً اگر مخاطبان مبتدی داشته باشید و از کلمات تخصصی و پیچیده برای آن‌ها استفاده کنید، خسته می‌شوند؛ در نقطه مقابل، در صورت استفاده از توضیحات و واژه‌های مبتدی برای مخاطب‌های حرفه‌ای، باعث خستگی آن‌ها می‌شوید.

9_ بی‌توجهی به ریتم و لحن صحبت

ریتم و لحن شما می‌توانند با خشک‌ترین و ساده‌ترین کلمات، یک سخنرانی هیجانی و زنده بسازند. اگر به ریتم و لحن بی‌توجه باشید، مشکلاتی مثل یک‌نواختی صدا، خستگی مخاطب و کاهش تاثیرگذاری در او به‌وجود می‌آیند.

.برای رهایی از این یکنواختی و دانستن اینکه چگونه صدای خود را زیبا و جذاب کنیم، تمرینات تنوع صوتی بسیار راهگشا هستند

برای حفظ ریتم و لحن صحبت، به این نکات توجه کنید:

• یک متن را با تغییر تن صدا و سرعت گفتار در هر پاراگراف بخوانید.
• بین صحبت‌هایتان از مکث‌های سنجیده استفاده کنید.یکی از اشتباهاتی که اعتبار سخنران را به شدت کاهش می‌دهد، لکنت‌های ناگهانی است. برای ریشه‌یابی این موضوع حتما مقاله علت تپق زدن را مطالعه کنید.
• لحن باید با توجه به سبک محتوا و نوع مخاطبین تغییر کند؛ مثلاً لحن الهام‌بخش در سخنرانی انگیزشی و لحن جدی و قاطع در سخنرانی علمی.

10_ ابهام در داده‌ها یا آمار

داده‌ها و آمار می‌توانند به سخنرانی شما اعتبار ببخشند؛ اما اگر داده‌ها و آمارتان منبع معتبری نداشته باشند یا در آن‌ها ابهام وجود داشته باشد، آسیبی جدی به اعتبار شما به‌عنوان یک سخنران وارد می‌شود.

یک داده اشتباه حتی می‌تواند صحت کل محتوای سخنرانی‌تان را زیر سوال ببرد. در این صورت، مخاطبین دیگر به شما اعتماد نمی‌کنند و وجه علمی سخنان‌تان پایین می‌آید.

برای جلوگیری از بروز این اتفاق، حتما نام منابع را بعد از یک داده یا آمار خاص ذکر کنید؛ مثلاً نام سایت، موسسه یا تحقیق را بگویید. دادن یک توضیح کوتاه درباره شیوه جمع‌آوری داده‌ها نیز می‌تواند به صحت مطالب‌تان بیفزاید. همچنین توصیه می‌کنیم که در محتوای سخنرانی از عباراتی مثل «اغلب مردم» یا «تقریباً همیشه» بپرهیزید و فقط با آمار قابل‌استناد حرف بزنید.

11_ بی‌اعتمادی به خود

یکی از اشتباهات سخنرانی این است که سخنران به خود اعتماد ندارد. در واقع، شاید حتی مطالب کاملاً علمی باشند، اما به‌دلیل بروز رفتارهایی مثل لرزش صدا، گریز از تماس چشمی یا تردید در بیان، مخاطب به صحبت داده‌ها شک می‌کند. در این صورت، احتمال این‌که حضور ذهن سخنران کاهش پیدا کند، وجود دارد و مخاطب نیز نسبت به شخصیت و توان شما دچار تردید می‌شود.

برای کاهش حس بی‌اعتمادی به خود حین سخنرانی، از این راهکارها استفاده کنید:

• خود را به‌صورت ذهنی در اجرا موفق تصور کنید.
• به‌جای تمرکز روی قضاوت‌های احتمالی مخاطبان، روی پیام اصلی خود متمرکز شوید.

12_ ناتوانی در جمع‌بندی مناسب

یکی از اشتباهات سخنرانی این است که صحبت را بدون جمع‌بندی به پایان برسانید؛ چون مسیر ذهنی مخاطب‌ها ناتمام باقی می‌ماند و تاثیرگذاری محتوای اصلی سخنرانی به حداقل می‌رسد.

یک جمع‌بندی مناسب می‌تواند تاثیرگذاری محتوای سخنرانی شما را تا حد قابل‌توجهی افزایش دهد.

برای یک جمع‌بندی مناسب، به چند نکته توجه کنید:

• سه تا پنج نکته مهم از سخنرانی را به‌طور خلاصه یادآوری کنید.
• بین نتیجه بحث و هدف اصلی سخنرانی ارتباط برقرار کنید.
• لحن‌تان را آرام‌تر اما قاطعانه کنید.

سایر اشتباهات سخنرانی

از جمله دیگر اشتباهات سخنرانی عبارت هستند از:

1. انتخاب موضوعی نامناسب
2. عدم بیان هدف سخنرانی در ابتدای آن
3. نداشتن جمله شروع برای تاثیرگذاری بیشتر
4. تمرکز بیش‌ازاندازه روی متن
5. خواندن مستقیم از روی اسلاید یا متن سخنرانی
6. تمرین نکردن قبل از سخنرانی
7. بی‌توجهی به سبک پوشش
8. استفاده زیاد از متن در اسلایدهای پاورپوینت
9. قطع صحبت‌های شنوندگان هنگام پرسیدن سوال
10. نداشتن تمرکز و حواس‌پرتی راحت حین سخنرانی
11. تغییر ناگهانی لحن یا ریتم بدون هدف
12. بی‌توجهی به نشانه‌های خستگی مخاطب و پیدا نکردن راه مناسب برای رفع خستگی او
13. ناهماهنگی بین حرکات و زبان بدن
14. استفاده زیاد از وسایل یا بازی کردن با آن‌ها (مثل جابه‌جا کردن مداوم میکروفن بین دست‌ها)
15. بی‌توجهی به میزان رضایت مخاطبین
16. طولانی کردن مقدمه بدون هدف خاص
17. استفاده از جملات طولانی
18. عدم استفاده از داستان یا مثال
19. تاکید زیاد روی نکات فرعی
20. بی‌توجهی به ترتیب محتواها
21. خشکی لحن و جدیت زیاد
22. شوخ‌طبعی بیش‌ازاندازه و از دست دادن جذابیت یا جدیت
23. تغییر ناگهانی موضوع بدون زمینه‌سازی
24. عدم یادداشت‌برداری نکات برای یادآوری آن‌ها
25. استفاده از صداهای شوکه‌آور برای جلب توجه
26. تمرکز زیاد روی موفقیت‌های شخصی
27. عدم دعوت مخاطبان به شرکت در مباحث
28. نداشتن مهارت بداهه‌گویی
29. بی‌توجهی به شرایط صوتی محیط
30. بی‌توجهی به سن مخاطبان
31. بی‌توجهی به جنسیت مخاطبان
32. بی‌توجهی به نور و دمای محیط سخنرانی
33. بی‌توجهی به عوامل آسیب‌زننده به توجه مخاطب (مثل سروصدای عوامل پشت صحنه)
34. سوال پرسیدن‌های مداوم
35. پرسیدن سوالات دشوار
36. استراحت‌های طولانی‌مدت بین پارت‌های سخنرانی
37. غرور و تکبر و بی‌احترامی به مخاطب
38. نداشتن آرامش و تمرکز روی مشکلات شخصی

کلام آخر

اشتباهات سخنرانی گاهی می‌توانند به قدری زیان‌بار باشند که به‌طور کامل توجه مخاطب را از دست دهید؛ بنابراین، مهم است که این اشتباهات را از قبل بشناسید و برای آن‌ها راهکاری مناسب بیابید تا با اجرای یک سخنرانی حرفه‌ای، بیشترین تاثیر را روی حضار بگذارید. در این زمینه پیشنهاد می‌دهیم که حتماً در دوره‌های فن بیان و سخنوری شکرکت کنید یا کتاب‌های منتشرشده با موضوع سخنرانی را بخوانید.